Szukaj

Wiedza

Modelowanie w farmakoekonomice – jak to zrobić? Część 2.

avatar
Udostępnij
przeplatające się powierzchnie tworzące wzór siatki

 

Farmakoekonomika i medycyna nie zawsze mogą opierać się na randomizowanych i pełnych danych wyjściowych, co bezpośrednio przekłada się na jakość otrzymanych wyników i poprawność wnioskowania. Z pomocą przychodzi w takich sytuacjach modelowanie. W artykule przywołane są konkretne kroki prowadzące przez ten proces.

Proces modelowania

Według Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji tworzony model powinien być możliwie prosty i przejrzysty nie tylko dla twórców, ale także dla decydentów. Jednocześnie wymagane jest zachowanie prawidłowości działania modelu opracowanego przy użyciu ogólnie dostępnych narzędzi, z możliwością jego weryfikacji wraz z zastosowaniem i przetestowaniem danych w odniesieniu do analizy wrażliwości.

Model powinien odpowiedzieć na postawione przy jego tworzeniu pytanie (pytania) i spełnić ogólnie przyjęte schematy:

  • efektywność celowa (cel) – jakość (efektywność odpowiedzi na zadane pytanie),
  • ocenić jakość użytych danych wyjściowych – każdy model jest tylko tak dobry,
    jak „dobre są” użyte w nim dane,
  • właściwość zdefiniowanych pojęć użytych w modelu,
  • możliwość jego potencjalnego wykorzystania w przyszłości,
  • falsyfikacja – ocena krytyczna modelu.

Rodzaje wykorzystywanych modeli

Biorąc pod uwagę dużą różnorodność ocenianych leków czy też programów zdrowotnych, modele wykorzystywane dla ich oceny można podzielić na kilka podstawowych grup:

1. modele analityczne:

  • drzewa decyzyjne,
  • modele Markowa,
  • modele dynamiczne,

2. modele szacujące wyniki:

  • modele kohortowe,
  • przekrojowe modele populacyjne,

3. modele celowane:

  • modele opisowe, tzw. prognostyczne,
  • modele decyzyjne, tzw. optymalizacyjne.

Do najpopularniejszych, a co za tym idzie, najczęściej stosowanych metod należy model drzewa decyzyjnego, stosowany praktycznie wszędzie – od łóżka pacjenta począwszy, na decyzjach budżetowych skończywszy. Ten uniwersalizm podyktowany jest łatwością wykonania samego badania, dużą elastycznością, która niestety czasami w szerszych modelach z powodu wymaganych dużych ilości danych uniemożliwia jego efektywne działanie.

Z tego powodu model sprawdza się najlepiej w przypadku analiz krótkoterminowych (np. w medycynie ratunkowej), nie zaleca się jego stosowania w przypadku, gdy np. czas spędzony w alternatywnych stanach zdrowia musi być dokładnie określany dla pełnego zmierzenia kosztów czy jakości życia. Jego prawidłowa struktura (dokładnie określone węzły decyzyjne i losowe) wpływa na potencjalną efektywność zastosowanej metody.

Innym, równie często stosowanym modelem jest model Markowa, charakteryzujący się wyraźnie zaznaczonymi czasami zdarzeń, wynikającymi np. z powodu zastosowania tzw. okresowych cykli o stałej długości. Charakterystyczną cechą tego modelu jest „przechodzenie” zgodne z matematycznym rachunkiem prawdopodobieństwa z jednego stanu zdrowia do drugiego (np. stan A → stan B → stan C).

Prawdopodobieństwo takich przejść pomiędzy poszczególnymi stanami chorobowymi jest od siebie całkowicie niezależne, zarówno pod względem samego czasu choroby czy stanu chorego, jak i częstotliwości występowania danej sytuacji. Natomiast symulację Monte Carlo w modelowaniu wykorzystujemy w sytuacji, gdy niemożliwe lub znacząco utrudnione jest przeprowadzenie symulacji populacyjnych, lub gdy osoba prowadząca badania ma na celu określenie tzw. rozkładu parametrów decyzyjnych w małych grupach, albo obliczenie kosztów danego leczenia o charakterystyce zjawiska losowego.

Sam proces polega na całkowicie losowym doborze pacjentów w analizowanej kohorcie i wykonaniu dla każdego indywidualnej analizy stanów chorobowych. Symulację tego typu wykonuje się (powtarza) wielokrotnie, zbierając zarówno dane pośrednie, jak i końcowe, i obliczając tzw. średnie empiryczne i przedziały zaufania dla wszystkich otrzymanych wyników .

Inne modele

Przekrojowe modele populacyjne opisują wyniki w wybranej populacji docelowej, biorąc za podstawę konkretny parametr (np. płeć), schorzenia (np. POChP) w określonym czasie. Niezaprzeczalną zaletą tego modelu jest badanie całościowe (populacyjne) w wybranych przedziałach czasowych, z możliwością stosunkowo dokładnego określania poziomu stanu zdrowotnego. Model ten ma również potencjalne zastosowanie przy badaniu populacji (grup) heterogennych z podziałem na podgrupy.

Modele deterministyczne pozwalają na stosunkowo dużą dokładność spowodowaną bezpośrednio dużą ilością danych, jednakże ta „pewność licznych zdarzeń” powoduje duże skomplikowanie samego modelu z koniecznością stosowania poszerzonej kombinacji, np. zdarzenie – decyzja. Modele tego rodzaju mogą generować szereg niezamierzonych błędów w wynikach końcowych – wzajemnych wykluczeń, wymagających zastosowania dodatkowych analiz wrażliwości.

Modele scholastyczne umożliwiają symulacje zdarzeń losowych we wcześniej określonym przedziale czasu z wykorzystaniem tzw. teorii liczb losowych generowanych przy użyciu systemów komputerowych. Ten rodzaj modelu jest empiryczną próbą kombinacji przy założeniu, iż każda kombinacja ma pewną proporcjonalną szansę wystąpienia zgodnie z rachunkiem prawdopodobieństwa. Do zalet stosowania tego typu modeli można zaliczyć potencjalną możliwość określenia miar niepewności wokół średniej, oprócz oceny samej wartości średniej. Model ten wymaga jednak dużej siły obliczeniowej. Wiąże się to z wykorzystaniem dużej liczby danych dla prawidłowego oszacowania parametrów symulacji.

Modelowanie – wspomagająca alternatywa

Modelowanie dzięki dużej zmienności samych modeli jest alternatywą wspomagającą podejmowanie decyzji. Na podstawie małej liczby danych lub ich braku, zarówno na polu farmakoekonomicznym, jak i potencjalnie przy poszukiwaniu nowych terapii – „nowych leków” – np. w modelowaniu struktur chemicznych.

 

Autorzy:
dr hab. n. farm. Krzysztof Kus
prof. dr hab. Elżbieta Nowakowska
Katedra i Zakład Farmakoekonomiki i Farmacji Społecznej,
Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Źródła:

  • Rittenhouse B., Uses of models in economicevaluations of medicines and otherhealthtechnologies, Office of Health Economics London 1996.
  • Orlewska E., Rola i wartość modelowania w ocenie ekonomicznej programów zdrowotnych, Borgis, „Farmakoekonomika” 2/2002, dostępne w Internecie: http://www.czytelniamedyczna.pl/420,rola-i-wartosc-modelowania-w-ocenie-ekonomicznej-programow-zdrowotnych.html, dostęp 10.01.2018 r.
  • Ohirko I., Zaniewski I., Ogirko O., Modelowa- nie i symulacja w naukach ekonomicznych, „Organizacja i zarządzanie” 2016; 6: 1742–1747.
  • Kus K., Modelowanie w farmakoekonomice [w]: Farmakoekonomika pod. red.: Elżbiety Nowakowskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2010; 82–99.
  • Sobolewski M., Zastosowanie wybranych modeli decyzyjnych w ekonomicznej ocenie programów zdrowotnych, Rozprawa doktorska (auroreferat), Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Wydział Zarządzania, Kraków 2004.
  • Roberts M., Russell L.B., Paltiel A.D. i in., Conceptualizing a model: a report of the ISPOR-SMDM modeling good research practices task force2, „Value in Health” 2012; 15: 804–811.
  • Karnon J., Stahl J., Brennan A. i in., Mode- ling using discrete event simulation: a report of the ISPORSMDM Modeling good research practices task force-4, „Value in He- alth” 2012; 15: 821–827.
  • Caro J.J., Briggs A.H., Siebert U. i in., Modeling good research practices-overview: a report of the ISPORSMDM modeling good research practices task force-1, „Value Health” 2012; 15: 796–803.
  • Eddy D.M., Hollingworth W., Caro J. J. I in., Model transparency and validation: a re- port of the ISPOR-SMDM modeling good research practices task force-7, „Value Health” 2012; 15: 733–43.
  • Orlewska E., Modelowanie w ocenie ekonomicznej programów zdrowotnych, [w]: Farmaekonomika dla studentów i absolwentów Akademii Medycznych, [red.] Orlewska E., Nowakowska E., Akademia Medyczna, Poznań 2004; 90–120.
  • Briggs A., Sculpher M., An introduction to Markov modeling for economic evaluation, „Pharmacoeconomics” 1998; 13(4): 397–409.
  • Zygulska A. L., Sokołowski A., Zastosowanie modelu Markowa do oszacowania rokowania po radykalnym leczeniu operacyjnym raka piersi, „Onkologia w Praktyce Klinicznej” 2008; 4 (5): 192–197.
  • Szafraniec S. I., Modele matematyczne w farmakoekonomice, „Farmakoekonomika” 2004; 4: 13–16.
  • Mikołajewska E., Mikołajewski D., Wybrane stosownie modeli komputerowych w medycynie, „Annales Academiae Medicae Silesiensis” 2011; 65: 78–87.

 

Tagi:

Zostaw komentarz

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany. Wymagane pola są zaznaczone *

Informacje na temat Administratora Danych i o przetwarzaniu danych osobowych:

W celu realizacji obowiązków nałożonych na administratorów danych osobowych w drodze rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) – RODO, Urtica Sp. z o.o. informuje, że w przypadku przetwarzania Państwa danych osobowych w związku z wykonywaniem i na cele usługi prenumeraty pisma „Farmakoekonomika szpitalna”, Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Sp. z o.o., z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000113253, NIP 894-255-67-99, o kapitale zakładowym: 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres: sekretariat@urtica.pl.

Prosimy pamiętać, że podanie Państwa danych osobowych jest całkowicie dobrowolne, jednak konieczne dla celów prawidłowego wykonania usługi, prowadzenia dokumentacji oraz archiwizacji, na państwa dane osobowe będą przetwarzane na podstawie art. 6 lit. a (wyrażona przez Państwa zgoda) i b (realizacja na Państwa rzecz umowy) RODO. Państwa dane osobowe będą przechowywane zgodnie z wymogami obowiązującego prawa przez okres trwania prenumeraty oraz do momentu zakończenia wypełniania obowiązku prawnego m.in. obowiązku archiwizacyjnego, przedawnienia roszczeń wynikających z umowy. Odbiorcą Państwa danych osobowych jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy lub współpracownicy Spółki. Mają państwo prawo do dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania a także prawo do przenoszenia danych. Przysługuje Państwu również prawo do zgłoszenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, jak również wycofania zgody (zgodnie z poniższym). Ponadto, mają Państwo prawo do zgłoszenia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Wycofanie zgody może nastąpić przez oświadczenie o wycofaniu zgody skierowane na adres Administratora Danych podany powyżej. Informujemy, że wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem. Proszę jednakże mieć na względzie, że po wycofaniu zgody nie będzie możliwa realizacja na Państwa rzecz prenumeraty. Dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu, w tym profilowaniu.

Inspektor Ochrony Danych: r. pr. Maciej Skory, Rynek 7, 50-106 Wrocław, iod.urtica@iurico.pl, nr tel.: +48 71 344 56 59.

Będąc świadomych powyższych informacji, na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a RODO, niniejszym wyrażam zgodę spółce Urtica Sp. z o.o., ul. Krzemieniecka 120, 54-613 Wrocław, na przetwarzanie moich danych osobowych objętych formularzem w celu realizacji prenumeraty pisma „Farmakoekonomika szpitalna” i ewentualnego kontaktu w związku z jej realizacją, w następującym zakresie: imię, nazwisko, zawód, adres do wysyłki i/lub adres e-mail do wysyłki (w zależności od wybranej przeze mnie formy/form prenumeraty), numer telefonu.

1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Spółka z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000113253, NIP: 894-25-56-799, REGON: 932081801, o kapitale zakładowym w wysokości 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres sekretariat@urtica.pl.
2. Państwa dane osobowe będą przetwarzane w celu realizacji na Państwa rzecz prenumeraty czasopisma Farmakoekonomika szpitalna. W przypadku, gdy wyrazili Państwo zgodę na przetwarzanie danych w celach marketingowych oraz otrzymywanie informacji handlowej na adres poczty e-mail – również w celu prezentacji Państwu oferty handlowej Spółki.
3. Podstawą prawną przetwarzania Państwa danych osobowych objętych formularzem stanowi wyrażona przez Państwa zgoda na ich przetwarzanie w ww. celu na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
4. Państwa zgoda na przetwarzanie danych osobowych przez Spółkę jest dobrowolna i nie są Państwo zobowiązani do jej wyrażenia, jest jednak konieczna celem realizacji na Państwa rzecz prenumeraty czasopisma Farmakoekonomika szpitalna – co wobec braku zgody nie będzie możliwe.
5. Odbiorcą Państwa danych osobowych objętych formularzem jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy Spółki. Dane mogą być ponadto powierzane do przetwarzania w imieniu Spółki procesorom Spółki.
6. Państwa dane osobowe będą przechowywane do momentu cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, wyrażenia przez Państwa sprzeciwu wobec ich przetwarzania lub zgłoszenia Spółce żądania ich usunięcia – co mogą Państwo uczynić listownie na adres siedziby Spółki lub w formie wiadomości e-mail na adres sekretariat@urtica.pl lub w inny sposób wskazany w kierowanych do Państwa wiadomościach e-mail.
7. Mają Państwo prawo do żądania od Spółki dostępu do danych osobowych dotyczących Państwa, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, jak również prawo do wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do przenoszenia tych danych.
8. Mają Państwo prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie (bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem).
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
10. Inspektorem Ochrony Danych jest r. pr. Maciej Skory, dane do kontaktu: r. pr. Maciej Skory, Rynek 7, 50-106 Wrocław, e-mail: iod.urtica@iurico.pl, nr tel.: +48 71 344 56 59.
11. Państwa dane osobowe objęte powyższym formularzem nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu ani profilowaniu.

1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Spółka z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000113253, NIP: 894-25-56-799, REGON: 932081801, o kapitale zakładowym w wysokości 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres sekretariat@urtica.pl.
2. Państwa dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych, a w tym marketingu bezpośredniego, tj. przesyłania na Państwa adres e-mail informacji handlowej w postaci newslettera oraz prezentacji oferty Spółki w formie kontaktu telefonicznego z użyciem Państwa numeru.
3. Podstawą prawną przetwarzania Państwa danych osobowych objętych formularzem stanowi wyrażona przez Państwa zgoda na ich przetwarzanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
4. Państwa zgoda na przetwarzanie danych osobowych przez Spółkę jest dobrowolna i nie są Państwo zobowiązani do jej wyrażenia, jest jednak konieczna celem przesyłania na Państwa adres e-mail newslettera oraz prezentacji oferty Spółki w formie kontaktu telefonicznego – co wobec braku zgody nie będzie możliwe.
5. Odbiorcą Państwa danych osobowych objętych formularzem jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy Spółki. Dane mogą być ponadto powierzane do przetwarzania w imieniu Spółki procesorom Spółki.
6. Państwa dane osobowe będą przechowywane do momentu cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, wyrażenia przez Państwa sprzeciwu wobec ich przetwarzania lub zgłoszenia Spółce żądania ich usunięcia – co mogą Państwo uczynić listownie na adres siedziby Spółki lub w formie wiadomości e-mail na adres sekretariat@urtica.pl, lub w inny sposób wskazany w kierowanych do Państwa wiadomościach e-mail.
7. Mają Państwo prawo do żądania od Spółki dostępu do danych osobowych dotyczących Państwa, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, jak również prawo do wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do przenoszenia tych danych.
8. Mają Państwo prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie (bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem).
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
10. Państwa dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu ani profilowaniu.

1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Spółka z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000113253, NIP: 894-25-56-799, REGON: 932081801, o kapitale zakładowym w wysokości 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres sekretariat@urtica.pl.
2. Państwa dane osobowe będą przetwarzane w celu kontaktu – odpowiedzi na Państwa pytania lub wątpliwości ujęte w formularzu kontaktowym. W przypadku, gdy wyrazili Państwo zgodę na przetwarzanie danych w celach marketingowych oraz otrzymywanie informacji handlowej na adres poczty e-mail – również w celu prezentacji Państwu oferty handlowej Spółki.
3. Podstawą prawną przetwarzania Państwa danych osobowych objętych formularzem stanowi wyrażona przez Państwa zgoda na ich przetwarzanie w ww. celu na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
4. Państwa zgoda na przetwarzanie danych osobowych przez Spółkę jest dobrowolna i nie są Państwo zobowiązani do jej wyrażenia, jest jednak konieczna celem odpowiedzi na Państwa pytania lub wątpliwości ujęte w formularzu – co wobec braku zgody nie będzie możliwe.
5. Odbiorcą Państwa danych osobowych objętych formularzem jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy Spółki. Dane mogą być ponadto powierzane do przetwarzania w imieniu Spółki procesorom Spółki.
6. Państwa dane osobowe będą przechowywane do momentu cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, wyrażenia przez Państwa sprzeciwu wobec ich przetwarzania lub zgłoszenia Spółce żądania ich usunięcia – co mogą Państwo uczynić listownie na adres siedziby Spółki lub w formie wiadomości e-mail na adres sekretariat@urtica.pl lub w inny sposób wskazany w kierowanych do Państwa wiadomościach e-mail.
7. Mają Państwo prawo do żądania od Spółki dostępu do danych osobowych dotyczących Państwa, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, jak również prawo do wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do przenoszenia tych danych.
8. Mają Państwo prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie (bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem).
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
10. Inspektorem Ochrony Danych jest r. pr. Maciej Skory, dane do kontaktu: r. pr. Maciej Skory, Rynek 7, 50-106 Wrocław, e-mail: iod.urtica@iurico.pl, nr tel.: +48 71 344 56 59.
11. Państwa dane osobowe objęte powyższym formularzem nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu ani profilowaniu.