Szukaj

Wiedza

Rola farmaceuty w opiece nad pacjentem z cukrzycą – przegląd literatury

avatar
Udostępnij
3 "kostki"Cukru w kształcie serca leżące na blacie.

Już w 2002 roku Campbell na łamach American Journal of Health-System Pharmacy wskazał na potencjalne role jakie farmaceuta może pełnić w zintegrowanej opiece nad pacjentem z rozpoznaną cukrzycą. Obok oceny stopnia przestrzegania zaleceń terapeutycznych, edukacji pacjenta czy przekazywania lekarzom istotnych klinicznie informacji uzyskanych podczas konsultacji farmaceutycznej – rola farmaceuty rozpoczyna się od identyfikowania pacjentów wysokiego ryzyka i kierowanie ich do wstępnej diagnostyki.

Campbell we wspomnianej pracy naukowej konkluduje, że farmaceuci, którzy podejmą trud zdobycia umiejętności koniecznych do pracy z pacjentem z rozpoznaną cukrzycą, obok większej satysfakcji zawodowej, mogą oczekiwać dodatkowo, finansowej rekompensaty [1]. W kontekście tych obserwacji warto podkreślić, szeroko dyskutowany w literaturze naukowej fenomen, że choć farmaceuci są przedstawicielami zawodów medycznych, którzy są najbardziej dostępni dla pacjentów, nadal ich rola nie jest w wystarczającym stopniu zintegrowana z opieką lekarską czy aktywnościami edukatorów [2]. Warto dodać, że zadania farmaceuty nie kończą się tylko na tych realizowanych w aptekach, ale również tych prowadzonych bezpośrednio przy łóżku pacjenta [3]. Istotną rolę farmaceuty w opiece nad pacjentem przewlekle chorym podkreślają także stanowiska instytucji eksperckich, takich jak, np. Międzynarodowa Federacja Farmaceutyczna (FIP) [4].

Mając na uwadze, że wiele interwencji farmaceutycznych nakierowanych jest na poprawę stopnia przestrzegania zaleceń terapeutycznych przez pacjentów, należy podkreślić, że wzrost adherencji również w cukrzycy przekłada się na poprawę kontroli objawów oraz rokowanie5. Związek między adherencją, wspomnianą w niniejszym wstępie a usługami farmaceutycznymi pokazuje również australijskie badanie przeprowadzone przez Krass i wsp. [6].

Usługi farmaceutyczne i ich wpływ na punkty końcowe

Efektywność opieki farmaceutycznej u pacjentów z cukrzycą została udowodniona w wielu badaniach, najczęściej w kontekście poprawy profilu lipidowego, stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA1C) oraz  obniżenia wartości ciśnienia tętniczego krwi. Badania te charakteryzują się różnym okresem obserwacji. Wiele z tych badań oparto na randomizacji oraz rzeczywistej praktyce aptecznej. Warto zauważyć, że badania te zostały nie tylko przeprowadzone w krajach takich jak Wielka Brytania czy Kanada, gdzie realnie sprawowana jest opieka farmaceutyczna, ale również np. w Chinach, gdzie praktyka apteczna nadal pozostaje zdominowana przez dyspensowanie leków i ewentualne krótkie porady lekowe [7,8].

Opieka farmaceutyczna w cukrzycy ma również wpływ na jakość życia pacjentów, co jest szczególnie istotne w przypadku chorób przewlekłych [9]. Skuteczność usług farmaceutycznych w terapii cukrzycy została potwierdzona w wielu badaniach, również randomizowanych. Większość badań jako pierwszorzędowy punkt końcowy przyjęła stężenie HbA1C jako powszechnie akceptowanego wskaźnika kontroli cukrzycy. Autorzy metaanalizy, Wubben i wsp., wskazują jednak, że część przeprowadzonych badań posiada liczne ograniczenia, m.in. wynikające z selekcji uczestników badania oraz aspektów metodologicznych [10].

Z uwagi na to, że do głównych czynników mających wpływ na przestrzeganie zaleceń terapeutycznych mogą należeć problemy z zapamiętaniem schematu dawkowania oraz trudności z zaplanowaniem kolejnej wizyty u lekarza, pomoc farmaceuty jest cenna dla pacjenta. Właściwie zaprojektowana interwencja telefoniczna prowadzona przez farmaceutę może prowadzić do poprawy adherencji, co pokazało badanie Abughosh i wsp., w kontekście inhibitorów konwertazy angiotensyny oraz sartanów [11]. Wspomnieć w tym miejscu należy, m.in. o badaniu przeprowadzonym przez Li i wsp., mającym na celu ocenę efektywności klinicznej zaawansowanych usług farmaceutycznych mających na celu optymalizację farmakoterapii u pacjentów z rozpoznaną cukrzycą, które wykazało, że objęcie pacjenta dodatkową opieką ze strony farmaceuty istotnie przekłada się na uzyskanie bardziej satysfakcjonujących wyników leczenia.

Do wspomnianego badania włączono 76 pacjentów, w tym 39 w grupie objętej interwencją zaś 37 w grupie kontrolnej. Średnie stężenie HbA1C istotnie się obniżyło w grupie badanej (-0,90% vs. -0,08%, p=0,011), poprawił się również profil lipidowy, tj. m.in. obniżono stężenie frakcji lipoproteiny niskiej gęstości (LDL, ang. low-density lipoprotein) o -0,45 mmol/l, p=0,00112. W pracy Jarab i wsp. opieka farmaceutyczna była oparta głównie na edukacji pacjenta w zakresie  farmakoterapii i wiedzy o cukrzycy oraz potencjalnych sposobach zmiany stylu życia. Pacjenci objęci opieką farmaceutyczną uzyskali lepsze wskaźniki kontroli cukrzycy, redukcję stężenia HbA1C o 0,8%, w porównaniu do grupy kontrolnej, obok poprawy innych parametrów klinicznych, takich jak skurczowe oraz rozkurczowe ciśnienie tętnicze krwi czy profil lipidowy [13].

Mówiąc o efektywności klinicznej usług farmaceutycznych w cukrzycy nie można nie wspomnieć o projekcie Asheville, w którym u ponad 50% pacjentów stwierdzono poprawę wartości stężenia HbA1C i profilu lipidowego. Poprawa ta doprowadziła do istotnego zmniejszenia bezpośrednich kosztów leczenia oraz wzrost produktywności [14]. Pionierskim projektem było również badanie The Fremantle Diabetes Study, jedno z pierwszych, w którym udowodniono efektywność opieki farmaceutycznej w cukrzycy. Badanie to oparte było na danych z rzeczywistej praktyki aptecznej: 198 pacjentów włączono do grupy kontrolnej (standardowa opieka) bądź grupy badanej (usługi skoncentrowane na farmakoterapii oraz na próbie zmiany stylu życia pacjenta).

Horyzont czasowy badania wynosił 12 miesięcy. Pacjenci z grupy badanej uzyskali statystycznie niższe wartości stężenia HbA1C oraz wartości skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi. Przyczyniło się to do obniżenia ryzyka wystąpienia pierwszego epizodu sercowo-naczyniowego w przebiegu choroby wieńcowej (w badaniu podjęto się estymacji dla 10-letniego okresu) [15]. Związek między adherencją, wspomnianą we wstępie do niniejszego artykułu a usługami farmaceutycznymi pokazuje również australijskie badanie przeprowadzone przez Krass i wsp. [16]. W tym miejscu należy jednak wspomnieć o pracy Santschi i wsp., którzy podjęli się opracowania przeglądu systematycznego (o charakterze naukowym) oraz meta-analizy opartej na randomizowanych badaniach, których celem była ocena efektywności klinicznej opieki farmaceutycznej w cukrzycy (usługi prowadzone przez farmaceutów samodzielnie, jak również przy współpracy z  przedstawicielami innych zawodów medycznych, np. lekarzy). W większości badań opieka farmaceutyczna przyczynia się do poprawy czynników rokowniczych i prognostycznych, w tym m.in. obniża wartość skurczowego oraz rozkurczowego ciśnienia tętniczego, obniża stężenie LDL oraz wartość BMI [17].

Podsumowanie

Podstawowym celem niniejszego przeglądu jest przedstawienie badań udowodniających efektywność kliniczną usług farmaceutycznych w opiece nad pacjentem z rozpoznaną cukrzycą. Wymiar tej pracy jest jednak w głównej mierze edukacyjny. Podsumowując, warto raz jeszcze podkreślić, że wykorzystanie potencjału farmaceutów w opiece nad przewlekle chorymi, w tym z rozpoznaną cukrzycą, należy uznać za wysoce potrzebne i wpisujące się w ideę zintegrowanego modelu opieki nad pacjentem.

Autor:
mgr farm. Damian Świeczkowski

Artykuł pochodzi z 39 numeru magazynu „Farmakoekonomika Szpitalna”

 

Źródła:

    • Campbell R.K., Role of the pharmacist in diabetes management, „American Journal of Health System Pharmacy” 2002; 5: 9: 18-21.
    • Smith M., Pharmacists’ role in improving diabetes medication management, „The Journal of Diabetes Science and Technology” 2009; 3(1): 175-179, doi:10.1177/193229680900300120.
    • 3. Manganelli J., The Role of the Clinical Pharmacist in Achieving Clinical and Quality Outcomes in Diabetes Management, dostępny w Internecie: <http://www.ajmc.com/journals/evidence-based-diabete s -m a n age me
Tagi:

Zostaw komentarz

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany. Wymagane pola są zaznaczone *

Informacje na temat Administratora Danych i o przetwarzaniu danych osobowych:

W celu realizacji obowiązków nałożonych na administratorów danych osobowych w drodze rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) – RODO, Urtica Sp. z o.o. informuje, że w przypadku przetwarzania Państwa danych osobowych w związku z wykonywaniem i na cele usługi prenumeraty pisma „Farmakoekonomika szpitalna”, Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Sp. z o.o., z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000113253, NIP 894-255-67-99, o kapitale zakładowym: 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres: sekretariat@urtica.pl.

Prosimy pamiętać, że podanie Państwa danych osobowych jest całkowicie dobrowolne, jednak konieczne dla celów prawidłowego wykonania usługi, prowadzenia dokumentacji oraz archiwizacji, na państwa dane osobowe będą przetwarzane na podstawie art. 6 lit. a (wyrażona przez Państwa zgoda) i b (realizacja na Państwa rzecz umowy) RODO. Państwa dane osobowe będą przechowywane zgodnie z wymogami obowiązującego prawa przez okres trwania prenumeraty oraz do momentu zakończenia wypełniania obowiązku prawnego m.in. obowiązku archiwizacyjnego, przedawnienia roszczeń wynikających z umowy. Odbiorcą Państwa danych osobowych jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy lub współpracownicy Spółki. Mają państwo prawo do dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania a także prawo do przenoszenia danych. Przysługuje Państwu również prawo do zgłoszenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, jak również wycofania zgody (zgodnie z poniższym). Ponadto, mają Państwo prawo do zgłoszenia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Wycofanie zgody może nastąpić przez oświadczenie o wycofaniu zgody skierowane na adres Administratora Danych podany powyżej. Informujemy, że wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem. Proszę jednakże mieć na względzie, że po wycofaniu zgody nie będzie możliwa realizacja na Państwa rzecz prenumeraty. Dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu, w tym profilowaniu.

Inspektor Ochrony Danych: r. pr. Maciej Skory, Rynek 7, 50-106 Wrocław, iod.urtica@iurico.pl, nr tel.: +48 71 344 56 59.

Będąc świadomych powyższych informacji, na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a RODO, niniejszym wyrażam zgodę spółce Urtica Sp. z o.o., ul. Krzemieniecka 120, 54-613 Wrocław, na przetwarzanie moich danych osobowych objętych formularzem w celu realizacji prenumeraty pisma „Farmakoekonomika szpitalna” i ewentualnego kontaktu w związku z jej realizacją, w następującym zakresie: imię, nazwisko, zawód, adres do wysyłki i/lub adres e-mail do wysyłki (w zależności od wybranej przeze mnie formy/form prenumeraty), numer telefonu.

1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Spółka z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000113253, NIP: 894-25-56-799, REGON: 932081801, o kapitale zakładowym w wysokości 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres sekretariat@urtica.pl.
2. Państwa dane osobowe będą przetwarzane w celu realizacji na Państwa rzecz prenumeraty czasopisma Farmakoekonomika szpitalna. W przypadku, gdy wyrazili Państwo zgodę na przetwarzanie danych w celach marketingowych oraz otrzymywanie informacji handlowej na adres poczty e-mail – również w celu prezentacji Państwu oferty handlowej Spółki.
3. Podstawą prawną przetwarzania Państwa danych osobowych objętych formularzem stanowi wyrażona przez Państwa zgoda na ich przetwarzanie w ww. celu na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
4. Państwa zgoda na przetwarzanie danych osobowych przez Spółkę jest dobrowolna i nie są Państwo zobowiązani do jej wyrażenia, jest jednak konieczna celem realizacji na Państwa rzecz prenumeraty czasopisma Farmakoekonomika szpitalna – co wobec braku zgody nie będzie możliwe.
5. Odbiorcą Państwa danych osobowych objętych formularzem jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy Spółki. Dane mogą być ponadto powierzane do przetwarzania w imieniu Spółki procesorom Spółki.
6. Państwa dane osobowe będą przechowywane do momentu cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, wyrażenia przez Państwa sprzeciwu wobec ich przetwarzania lub zgłoszenia Spółce żądania ich usunięcia – co mogą Państwo uczynić listownie na adres siedziby Spółki lub w formie wiadomości e-mail na adres sekretariat@urtica.pl lub w inny sposób wskazany w kierowanych do Państwa wiadomościach e-mail.
7. Mają Państwo prawo do żądania od Spółki dostępu do danych osobowych dotyczących Państwa, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, jak również prawo do wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do przenoszenia tych danych.
8. Mają Państwo prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie (bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem).
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
10. Inspektorem Ochrony Danych jest r. pr. Maciej Skory, dane do kontaktu: r. pr. Maciej Skory, Rynek 7, 50-106 Wrocław, e-mail: iod.urtica@iurico.pl, nr tel.: +48 71 344 56 59.
11. Państwa dane osobowe objęte powyższym formularzem nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu ani profilowaniu.

1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Spółka z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000113253, NIP: 894-25-56-799, REGON: 932081801, o kapitale zakładowym w wysokości 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres sekretariat@urtica.pl.
2. Państwa dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych, a w tym marketingu bezpośredniego, tj. przesyłania na Państwa adres e-mail informacji handlowej w postaci newslettera oraz prezentacji oferty Spółki w formie kontaktu telefonicznego z użyciem Państwa numeru.
3. Podstawą prawną przetwarzania Państwa danych osobowych objętych formularzem stanowi wyrażona przez Państwa zgoda na ich przetwarzanie na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
4. Państwa zgoda na przetwarzanie danych osobowych przez Spółkę jest dobrowolna i nie są Państwo zobowiązani do jej wyrażenia, jest jednak konieczna celem przesyłania na Państwa adres e-mail newslettera oraz prezentacji oferty Spółki w formie kontaktu telefonicznego – co wobec braku zgody nie będzie możliwe.
5. Odbiorcą Państwa danych osobowych objętych formularzem jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy Spółki. Dane mogą być ponadto powierzane do przetwarzania w imieniu Spółki procesorom Spółki.
6. Państwa dane osobowe będą przechowywane do momentu cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, wyrażenia przez Państwa sprzeciwu wobec ich przetwarzania lub zgłoszenia Spółce żądania ich usunięcia – co mogą Państwo uczynić listownie na adres siedziby Spółki lub w formie wiadomości e-mail na adres sekretariat@urtica.pl, lub w inny sposób wskazany w kierowanych do Państwa wiadomościach e-mail.
7. Mają Państwo prawo do żądania od Spółki dostępu do danych osobowych dotyczących Państwa, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, jak również prawo do wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do przenoszenia tych danych.
8. Mają Państwo prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie (bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem).
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
10. Państwa dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu ani profilowaniu.

1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urtica Spółka z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (54-613) przy ul. Krzemienieckiej 120, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, VI Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000113253, NIP: 894-25-56-799, REGON: 932081801, o kapitale zakładowym w wysokości 1.000.000,00 zł („Spółka”). Mogą Państwo skontaktować się ze Spółką również poprzez wiadomość e-mail na adres sekretariat@urtica.pl.
2. Państwa dane osobowe będą przetwarzane w celu kontaktu – odpowiedzi na Państwa pytania lub wątpliwości ujęte w formularzu kontaktowym. W przypadku, gdy wyrazili Państwo zgodę na przetwarzanie danych w celach marketingowych oraz otrzymywanie informacji handlowej na adres poczty e-mail – również w celu prezentacji Państwu oferty handlowej Spółki.
3. Podstawą prawną przetwarzania Państwa danych osobowych objętych formularzem stanowi wyrażona przez Państwa zgoda na ich przetwarzanie w ww. celu na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
4. Państwa zgoda na przetwarzanie danych osobowych przez Spółkę jest dobrowolna i nie są Państwo zobowiązani do jej wyrażenia, jest jednak konieczna celem odpowiedzi na Państwa pytania lub wątpliwości ujęte w formularzu – co wobec braku zgody nie będzie możliwe.
5. Odbiorcą Państwa danych osobowych objętych formularzem jest wyłącznie Spółka, a Państwa dane przetwarzać będą wyłącznie upoważnieni do tego pracownicy Spółki. Dane mogą być ponadto powierzane do przetwarzania w imieniu Spółki procesorom Spółki.
6. Państwa dane osobowe będą przechowywane do momentu cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, wyrażenia przez Państwa sprzeciwu wobec ich przetwarzania lub zgłoszenia Spółce żądania ich usunięcia – co mogą Państwo uczynić listownie na adres siedziby Spółki lub w formie wiadomości e-mail na adres sekretariat@urtica.pl lub w inny sposób wskazany w kierowanych do Państwa wiadomościach e-mail.
7. Mają Państwo prawo do żądania od Spółki dostępu do danych osobowych dotyczących Państwa, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, jak również prawo do wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do przenoszenia tych danych.
8. Mają Państwo prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie (bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem).
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
10. Inspektorem Ochrony Danych jest r. pr. Maciej Skory, dane do kontaktu: r. pr. Maciej Skory, Rynek 7, 50-106 Wrocław, e-mail: iod.urtica@iurico.pl, nr tel.: +48 71 344 56 59.
11. Państwa dane osobowe objęte powyższym formularzem nie będą podlegać zautomatyzowanemu przetwarzaniu ani profilowaniu.